جغرافیا و ...

شهرستان میاندوآب یکی از ۱۴ شهرستان استان آذربایجان غربی است که با جمعیتی بالغ بر ۲۶۰ هزار نفر بعد از شهرستان های ارومیه و خوی پرجمعیت ترین شهر استان محسوب می شود. مرکز این شهرستان شهر میاندوآب می باشد. این شهر به علت قرار گرفتن بین رود خانه های زرینه رود(جغاتو) و سیمینه رود(تاتائو) میاندوآب (میان دو آب) نامیده می شود. همچنین در زبان ترکی به میاندوآب، قوشاچای نیز گفته می شود.

موقعیت جغرافیایی:

شهرستان میاندوآب در فاصله ۱۶۴ کیلومتری مرکز استان آذربایجان غربی، ارومیه و ۴۸۷ کیلومتری(هوائی) تهران قرار دارد. میاندوآب در طول جغرافیایی ۴۶ درجه و ۶ دقیقه ی شرقی از نصف النهار گرینویچ و عرض جغرافیایی ۳۶ درجه و ۵۸ دقیقه ی شمالی از خط استوا در جنوب دریاچه ارومیه و جنوب شرقی استان آذربایجان غربی و در محل تلاقی استان های آذربایجان غربی و شرقی قرار دارد. این شهرستان با مساحت ۲۶۹۴ کیلومتر مربع، ۴٫۱۸ درصد از سطح استان را به خود اختصاص داده و در ارتفاع ۱۳۱۴ متر از سطح دریا قرار دارد. میزان بارش متوسط آن ۲۸۹ میلی متر ثبت شده است. از سطح شهرستان ۳۳٫۱۱ درصد را تپه‌ها و ۶۷٫۸۸ درصد بقیه را اراضی دشتی، سیلابی و غیره تشکیل می‌دهند. آب و هوای منطقه متغیر بوده، دارای تابستانهای نسبتا گرم و زمستانهای مختصر سرد می باشد.

این شهرستان از شمال به دریاچه ارومیه و شهرستان های ملکان و بناب؛ از غرب به شهرستان مهاباد؛ از جنوب به شهرستان بوکان؛ و از شرق به شهرستان های شاهین دژ و مراغه محدود شده است. میاندوآب به دلیل قرار گرفتن در چندین مسیر ترانزیتی و مهم از جایگاه استراتژیک، نظامی و ارتباطی خاصی برخوردار است. این شهر محل پیوند مسیر ترانزیتی تبریز – کرمانشاه به عنوان بخشی از کریدور شمال – جنوب و راه آهن مراغه – ارومیه به عنوان کلید اتصال استان به راه آهن سراسری می باشد. همچنین بزرگراه در دست ساخت میاندوآب – میانه – زنجان و میاندوآب – ارومیه نیز نشان دهنده اهمیت استراتژیکی این شهر است و نوید آن را می دهد که این شهر پتانسیل تبدیل شدن به قطب صنعتی شمال غرب را دارد.

تقسیمات سیاسی و اداری:

تقسیمات کشوری این شهرستان، بنابر آنچه در نتایج آمارگیری سرشماری سال ۱۳۸۵ کل کشور آمده است، بر حسب بخش، شهر، دهستان و روستا به شرح زیر است:

بخش‌ها

• بخش مرکزی
• بخش مرحمت آباد
• بخش باروق

شهرها

• شهر میاندوآب
• شهر چهاربرج
• شهر باروق

دهستان‌ها

دهستان‌های بخش مرکزی:

• دهستان زرینه رود جنوبی
• دهستان زرینه رود شمالی
• دهستان زرینه رود
• دهستان مرحمت آباد
• دهستان مکریان شمالی
• دهستان مرحمت آباد جنوبی

دهستان‌های بخش مرحمت آباد:

• دهستان مرحمت آباد شمالی
• دهستان مرحمت آباد میانی

دهستان‌های بخش باروق:

• دهستان باروق
• دهستان آجرلوی غربی
• دهستان آجرلوی شرقی

جمعیت، دین و مذهب:

از لحاظ گروههای جمعیتی میاندوآب و اطراف آن بسیار متنوع است. زبان رایج در میاندوآب ترکی آذربایجانی است. جمعیت این شهرستان طبق سرشماری سال ۱۳۸۵ برابر با ۲۴۵۱۵۸ نفر بوده است که از این تعداد ۱۲۳۹۹۳ نفر آنان مرد و ۱۲۱۱۶۰ نفر آنان زن بوده اند. ساکنان شهر و همچنین روستاهای شمالی و شرقی را ترک های آذری تشکیل می دهند و در برخی از روستاهای غربی و جنوبی مردمان کرد ساکنند.

دین و مذهب مردم این شهرستان اسلام شیعه ‌اثنی‌ عشری بوده و در روستاهای مشرف به مهاباد درصدی از برادران سنی مذهب نیز زندگی می‌کنند. زبان و لهجه‌ی مردم میاندوآب ترکی آذربایجانی است و از خصوصیات بارز مردم این شهرستان صداقت و ایثارگری، میهمان‌نوازی و متعصب بودن به آداب و رسوم می‌باشد.

تاریخ شهرستان میاندوآب:

منطقه میاندوآب به علت برخورداری از شرایط مناسب از جمله منابع آبی قابل توجه و زمین های مرغوب کشاورزی و نیز موقعیت استراتژیکی مناسب همواره مورد توجه اقوام و حکومت های مختلف بوده و به همان نسبت مورد تاخت و تاز و هجوم نیز قرار گرفته است و در اثر همین تاخت و تاز ها بسیاری از آثار تاریخی آن از بین رفته و خود شهر نیز چندین بار در طول تاریخ به ویرانه تبدیل شده و دوباره آباد گشته است. در گذر تاریخ، مردمان گوناگونی چون اورارتوها، مانناها، مادها، ترک‏ها، سلجوقیان و مغولها در این ناحیه سکونت یافته اند.

میاندوآب در هزاره اول قبل از میلاد جزو قلمرو ماننایی ها بوده که بین دو قدرت اورارتو و ایلام قرار داشته است. در این دوره شهر تاریخی مشتا(داش تپه فعلی) به همراه حسنلو در نقده و زیویه در سقز، مهمترین شهرهای منطقه محسوب می شده اند و به بیان برخی مورخین مشتا پایتخت احتمالی حکومت ماننا بوده است. (سرزمین ماننایی ها – منصور حمدالله زاده). از این محل کتیبه ای به زبان اورارتویی به دست آمده است که دو قطعه بزرگ این کتیبه را (W.Faber) از آن محل به موزه بریتانیا انتقال داد.

در دوران ایلخانیان، هلاکوخان مغول روستای حسین آباد در چند کیلومتری شمال شهر میاندوآب را به عنوان پایتخت تابستانی خود انتخاب کرد. امروزه قلعه هلاکوخان در حسین آباد جزو آثار تاریخی میاندوآب محسوب می شود. «خواندمیر» در حبیب‌السیر به جنگ بین آپاراخان و خواجه غیاث ‌الدین محمد اشاره کرده و چنین می‌نویسد: “در حوالی زرینه‌رود(نام قبلی نامعلوم) هر دو لشکر به هم رسیده و پس از پیروزی آپاراخان، هلاکوخان مغول قریه حسین ‌آباد(نام قبلی نامعلوم) را به پایتخت تابستانی انتخاب کرده و ‌رود را به افتخار پسر چنگیزخان جغتای (جغاتو) نامگذاری نمود.”

در دوره افشاریان و تاریخ افشار بارها از میاندوآب با نام “دوآب(ایکی سو)” نام برده شده است. در جریان لشکرکشی نادر قلی سپهسالار وقت ارتش ایران به آذربایجان در سال ۱۱۴۲ ه.ق از قلعه میاندوآب نام برده می شود. میرزا مهدی خان استرآبادی مورخ و منشی نادرشاه در کتاب معروف خود (دره نادری) درباره آمدن نادر به میاندوآب بحث مفصلی دارد.

در اوایل دوره قاجاریان ظاهرا در اثر نا آرامی های منطقه و حملات اکراد، شهر به کلی ویران شده و تقریبا خالی از سکنه بوده است. فتحعلی شاه دومین پادشاه این سلسله که از سال ۱۲۱۲ تا ۱۲۵۰ ه.ق در ایران حکومت می کرد میاندوآب را به موجب فرمانی مفصل به احمدخان مقدم مراغه ای، بیگلربیگی وقت آذربایجان واگذار می کند و از آن زمان قسمتی از حومه شهر میاندوآب، مرحمت آباد نامیده می شود و بالاخره در زمان حکومت رژیم پهلوی و در بحبوحه تغییر اسامی شهرها و مناطق نام این منطقه به میاندوآب تغییر داده شد.

در منطقه میاندوآب ده ها تپه تاریخی چند هزار ساله وجود دارد که هنوز کاوش های آن چنانی بر روی آنها انجام نشده است و به همین دلیل اطلاعات زیادی از تاریخ شهر در دست نیست. همین موضوع فرصت مناسبی برای قاچاقچیان عتیقه فراهم آورده است که امیدواریم با تلاش های مسئولین دست های این افراد از سرقت و نابودی تاریخ و فرهنگ منطقه کوتاه شود.

اقتصاد شهرستان:

موقعیت بسیار مطلوب جغرافیائی باعث رشد نسبتا خوب کشاورزی و در نتیجه ترقی صنعتی منطقه شده است. کارخانه تولید قند و شکر میاندوآب در اوایل قرن بیستم با همکاری مهندسان آلمانی بنا گردید. بنای سد انحرافی نوروزلو در سالهای ۱۳۵۰ هجری شمسی این ناحیه را مستعد آبادانی و صنعتی نمودن کرد و کوره های آجر سازی و آهک پزی بر اهمیت صنعتی این ناحیه افزوده است. معادن پراکنده ای نیز در کوه های اطراف وجود دارند. شهرک صنعتی این شهر در مسافت ۸ کیلومتری و در زمینی به وسعت ۱۲۳هکتار احداث شده که کارگاههایی مانند فرشبافی، مقوا سازی، تصفیه روغن، بسته بندی گوشت و نایلکس سازی را در خود جای داده است.

اقتصاد شهرستان بیشتر بر پایه کشاورزی و دامپروری استوار بوده و محصولات مهمی نظیر گندم، چغندر قند و سیب و انگور در این شهرستان به فراوانی تولید می‏شوند. دام و فرآورده های دامی نیز از محصولات صادراتی این شهرستان محسوب می شوند. سیستم کشاورزی در این شهرستان سنتی است که با مدرنیزه و مکانیزه کردن آن می توان بازده تولید را تا چندین برابر افزایش داد.

از صنایع دستی مهم میاندوآب هم می توان به قالی بافی، گلیم بافی، دست بافته های پشمی و سفالگری اشاره کرد.

برخی از آثار تاریخی، تفریحی و مذهبی:

مسجد طاق، پل میرزا رسول، مجاری صخره ای قیرخ پله، داش تپه، قلعه هلاکوخان، قلعه بخدک، آبشار اوزان، غار جبیک لو، زرینه رود، سیمینه رود، امامزاده تاج الدین علی، آرامگاه ملا شهاب الدین، دلیک داش، قلعه خرابه، تالاب چنگیز گولو، تالاب قره قشلاق، سد نوروزلو، جنگل های آیدیشه، ارتفاعات جان آقا، موزه میاندوآب، ده ها تپه تاریخی و …

منبع:اطلاعات شهری میاندواب